Рус
Объем торгов за национальную валюту на РФБ «Тошкент» за апрель текущего года составил 19,07 млрд. сумов *** Объем торгов за национальную валюту на РФБ «Тошкент» за апрель текущего года составил 19,07 млрд. сумов
Голосование
Тадбиркорликни ривожлантириш қандай омилларга боғлиқ?
 
Статистика посещений
Посещения [+/-]
Сегодня:
Вчера:
Позавчера:
1207
5428
5743

-315
Этот месяц...:
Прошлый мес...:
Позапрошлый...:
104196
187770
159783

+27987

Всего посещений
С начала работы biznes-daily.uz 5 066 646
Главная "МЕНИНГ МУЛКИМ - ЧАСТНАЯ СОБСТВЕННОСТЬ" “Ақл оқими”ни ортга буриш

odam_180Кетганларни қандай қайтариш мумкин?

Турли сабаблар билан юртимиздан ташқарида фаолият юритаётган иқтидорларнинг хориждан қайтиши учун ҳозир қулай палла юзага келди. Бу вазиятдан оқилона фойдаланилса, Ўзбекистонда “ақллар оқими”нинг ташқарига эмас, ичкарига қараб “оқиши”га эришиш мумкин.

БМТ Бош Ассамблеясининг Нью-Йоркда бўлиб ўтган 72-сессиясидаги иштироки давомида Президентимиз Шавкат Мирзиёев АҚШда яшаётган бир гуруҳ ватандошларимиз билан учрашди ва юртга қайтишга қарор қилганларни қўллаб-қувватлашга тайёр эканини билдирди.

Хорижга чиқиб кетганларни қайтариш концепцияси янгилик эмас. Мутахассислар бу йўлни танлаган мамлакатларни бир неча тоифага бўлади.

Чунончи, биринчи гуруҳга кирувчи давлатлар учун собиқ фуқароларни ортга қайтариш – пировард мақсад, бу нафақат расмий сиёсат, балки миллий ўзликни англашнинг тамал тоши бўлиб хизмат қилади. Кўпинча бу эзгу мақсад ортида геосиёсий сабаблар ҳам ётади: ўзга юртлардаги ватандошларни ҳимоя қилиш баҳонасида жаҳон афкор оммаси наздида тушунарсиз кўринадиган кўпгина ишларга қўл урилади.

Иккинчи тоифа мамлакатлар демографик муаммолар сабабли эмигрантлар кучига умид боғлайди: туғилишнинг камайиб кетиши ва параллел равишда пенсионерлар сонининг ортиши барқарор тараққиёт учун жиддий муаммоларни юзага келтиради. Бу ҳолатда ватандошлар тил ва маданий мослашувни, шунга яраша қўшимча харажатларни талаб қилмайдиган ишчи кучидир.

Учинчи гуруҳ (Ўзбекистон ҳам шулар жумласидан) учун ватандошларни ортга қайтариш мамлакат иқтисодий ўсишини жонлантириш учун инвестициявий-молиявий ва илмий-технологик ресурсларни тўплаш усулидир. Бунда янги мамлакатда ўз ўрнини топа билган, ўқимишли ва юқори малакали, тарихий ватанига фойда келтиришга қодир кадрлар диққат марказида туради.

Глобаллашув ватандошларнинг ақли, даромадлари ва алоқалари учун рақобатни кучайтирди. Кўплаб давлатлар минглаб, миллионлаб инсонларни қамраб олувчи (улар орасида Ўзбекистон фуқаролари ҳам бор) репатриация дастурларини амалга оширмоқда. Бу эса республика ишчи кучи, интеллектуал ресурслари, энг муҳими, ўзининг кўп миллатли халқини бой бераётганлигини англатади.

Буни узоққа бормай, яқинимизда жойлашган Россия мисолида кўрайлик: бу ерда 2006 йилдан буён Ватандошларни қайтариш дастури амал қилиб келмоқда. 2005 йилдан 2015 йилга қадар ушбу дастур доирасида РФга 367 минг нафардан зиёд киши кўчиб ўтди, уларнинг 22,1 фоизи – ўзбекистонликлар (РФ ҳукумати расмий веб-сайтидан).

Қўшни Қозоғистонда 2016 йилда 33 754 киши “оралман” (қозоқчадан таржима қилинганда – “қайтувчи”) мақомига эга бўлди. Қозоғистон Меҳнат ва аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш вазирлиги маълумотларига кўра, уларнинг 65,5 фоизи Ўзбекистондан келган. 1991 йилдан то 2017 йил 1 апрелгача Қозоғистонга жами 1 миллион одам қайтган.

Ватандошларни қандай қайтариш мумкинлиги ва лозимлигига Исроил ёрыин мисол бўла олади. СССР парчаланганидан кейин бу мамлакатга 1,2 миллиондан зиёд репатриант кўчиб келган, улар мамлакат аҳолисининг 15 фоизини ташкил этади. Турли маълумотларга кўра, Исроилда ўзбек заминида туғилган 120 мингдан 160 минг нафаргача инсон истиқомат қилмоқда.

Шу нуқтаи назардан, Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистондан чиқиб кетганларни республика тараққиётига ўз ҳиссаларини қўшишга чақириғи долзарб аҳамиятга эга. Ички ва ташқи сиёсатда кейинги йилда рўй бераётган катта ўзгаришлар жаҳонда Ўзбекистонга бўлган қизиқишни оширди. Мамлакатни тарк этган ватандошлар ҳам жонланиб қолди. Улар ижтимоий-сиёсий соҳа модернизацияси, коррупцияга қарши кураш, валюта сиёсатининг либерализацияси борасидаги чора-тадбирларни қизиқиш билан кузатиб бормоқда. Энг юқори даражадаги сиёсий ирода ҳам мавжуд.

Бу ўзгаришлар иқтидорларнинг хориждан қайтиши учун қулай вазиятни юзага келтирмоқда. Бундан оқилона фойдаланилса, Ўзбекистонда “ақллар оқими”нинг ташқарига эмас, балки ичкарига қараб “оқиши”га эришиш имконияти ниҳоятда ортади. Жаҳон тажрибаси кўрсатишича, бу борадаги саъй-ҳаракатлар учта йўналишни қамраб олиши керак: сиёсат, ҳуқуқ ва институционал соҳа.

Сиёсат соҳасида Ўзбекистонга ватандошларни қайтариш бўйича махсус дастур ишлаб чиқиш ва қабул қилиш зарурати юзага келмоқда. Унда имтиёзлар ва преференциялар, ишга жойлаштириш учун устувор соҳалар ва минтақалар, аниқ муддатлар, масъул вазирликлар ва идоралар кўрсатилиши лозим. Янги кадрлар фақат пойтахтда эмас, балки вилоятларда ҳам ишлаши, маҳаллий бошқарув тизимига янги руҳ олиб кириши муҳим. Бу дастурни муддатлар ва режалаштириладиган чоралар борасида республикада амал қилаётган 2017–2021 йилларга мўлжалланган Ҳаракатлар стратегиясига боғлаш мақсадга мувофиқдир.

Ҳуқуқий жиҳатдан ватандош-иммигрантлар учун фуқаролик олинишини енгиллатиш керак. Бунинг учун қонунчиликка ўзгартишлар, қўшимчалар киритиш талаб этилади. ХХР, Россия ва бошқа давлатлар тажрибалари кўрсатадики, ҳукумат учун энг катта қизиқиш уйғотаётганлар – докторлик даражасига ва штат лавозимига эга донгдор олимларни қайтариш жуда мураккаб иш бўлади. Уларнинг аксарияти кўпи билан ўриндошликка ва “бориб-келиб ишлаш”га кўнади. Бунинг учун эса, ўз навбатида, кириш-чиқиш тартиби ва керакли ҳужжатларни ҳозирлашни соддалаштириш лозим.

Институциявий муносабатлар борасида ҳукумат тузилмасида четдан иқтидорларни жалб қилиш ва уларни иш билан таъминлашга масъул муассасани ташкил этиш зарур. Навбатдаги бюрократик тузилмани таъсис этишдан четланиш учун мамлакатимиз шароитида Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Давлат бошқаруви академиясига шундай ваколат бериш мақсадга мувофиқ. Бу муассаса бошқарув кадрларини тайёрлаш бўйича салмоқли техник ва интеллектуал базага эга.

Ёлғиз отнинг чанги чиқмаслигини биламиз. Давлат идораларида, хусусий компанияларда ёки жамоат ташкилотларида юқори лавозимларни эгаллаган қайтувчилар бир лаҳзада Ўзбекистонни иккинчи Америкага айлантириб юборишини кутиш хомхаёлдир. Зотан, улар раҳбарлик лавозимларини эгаллаши, уларнинг топшириқларини ўша-ўша офис ходимлари бажариши кўзда тутилмоқда. Ижрочиларнинг тафаккурини ўзгартирмай туриб, юксак натижаларга эришиш қийин бўлади.

 

Анвар АРАБОВ.

(kommersant.uz сайтидан олинди).

 

© Copyright 2008 - 2017    biznes-daily.uz Все права защищены
Свидетельство о регистрации № 0976, выдано Узбекским агентством по печати и информации 04.06.2013 г
Все услуги лицензированы, товары сертифицированы.
При распространении материалов сайта в любой форме гиперссылка на biznes-daily.uz обязательна!
Сайт не несёт ответственности за содержание рекламных объявлений.

WEB - Центр информационных технологий "Privatinformsistem"